In Sneek: Het Nationaal Modelspoor Museum

In een gedeelte van het Sneeker stationsgebouw, dat als zoveel Nederlandse stations ten prooi was gevallen aan de zich steeds meer uit de samenleving terugtrekkende NS (de loketten waren op 30 mei 1998 voor het laatst geopend, op die dag nam Noordned het treinverkeer over), bevindt zich sinds 29 januari 2005 het Nationaal Modelspoor Museum.

Het museum zelf ontstond eigenlijk al in 1984, toen een verwoed verzamelaar van Nederlandse modeltreinen, Piet Scheltema, het Sneeker Modeltreinen Museum opende als een ruimte waarin hij zijn verzameling – de grootste van Nederland – kon tonen aan anderen.

Wie tegenwoordig het museum betreedt, maakt direct kennis met de naam van de grondlegger dankzij de Scheltema Zaal, waar de vitrines met de klok mee alle Nederlandse treinen uit de geschiedenis lieten zien.

“Alleen de Fyra ontbreekt,” zei conservator Henk Looijenga, die me rondleidde, over de hogesnelheidstrein van Italiaanse makelij die wegens een waslijst aan mankementen slechts veertig dagen dienst heeft gedaan. “Die trein is zo kortstondig in gebruik geweest dat er geen model van gemaakt is.”

Inderdaad: de ‘tijdelijke Fyra’ stond er wel. Dit waren intercityrijtuigen die getrokken werden door een TRAXX-locomotief. Deze heeft ruim drie jaar rondgereden alvorens de definitieve doch spoedig geretourneerde versie op het spoor kwam. Wie weet, als Scheltema nog had geleefd, had hij wellicht zelf een model gebouwd van die trein, zoals hij ook veel van de stoomlocomotiefjes zelf heeft gemaakt. De collectie die hij bij zijn overlijden in 1989 naliet, is inmiddels geëvenaard door de aanvullende collectie van het museum zelf, waardoor er een geschiedkundig representatieve collectie is ontstaan.

Het stond er allemaal – stoomlocs, dieseltreinen, de ape- en de hondekoppen, goederenwagons, passagiersrijtuigen, de Thalys, Arriva-materieel – en zelfs de aloude couchetterijtuigen van de nachttreinen die NS tot 2003 mede exploiteerde waren vertegenwoordigd in deze overweldigende vaste collectie.

Veel van de tentoongestelde modeltreinen worden door verzamelaars – of hun erven – nagelaten aan het museum. Eén bijzonder voorbeeld bevond zich na de kassa en koffiehoek: de Appie Baantjer Baan. De Amsterdamse bedenker van inspecteur De Cock (benadrukkend: met ceeooceekaa) en diens assistent Dick Vledder (er zijn mensen die beweren dat het puur toeval is dat de ene ‘cock’ en de ander ‘dick’ werd genoemd, maar dat terzijde) was niet alleen een productief romanschrijver, maar ook een verwoed verzamelaar van modeltreinen. Door het schrijven van de boeken kon hij het zich permitteren om steeds weer een locomotief of rijtuig aan te schaffen. Zo kwam hij op een gegeven tot een collectie van bijna 100 treintjes. Tijdens zijn leven kwam hij diverse malen bij het museum over de vloer en uiteindelijk bepaalde hij bij testament dat na zijn overlijden de verzameling aan het Nationaal Modelspoor Museum moest worden geschonken.

Het museum had inmiddels haar tweede baan met ‘Baantjer-materieel’ opgezet – slijtage door het vele rijden zorgt ervoor dat zo’n baan ongeveer twee jaar kan blijven bestaan. Het bergachtige landschap van de baan stelde het “diepe zuiden van Duitsland” voor en wie even zocht, zag al snel dat er een moord was gepleegd. Een plaats delict. De Cock stond erbij; de treinen reden erlangs en eronderdoor. In een vitrinekast stond de typemachine waar Appie Baantjer zijn boeken op heeft geschreven – in totaal zeventig stuks. En die zijn in vele talen vertaald – ook in het Engels, waarbij De Cock werd omgezet naar DeKok.

Baantjer’s collectie was niet de enige collectie die hier te zien was. Aan elke schenking en collectie en diorama zat een verhaal. Eén van die verhalen betrof de twee houten modeltreinkisten van oud-ambassadeur Hans Glaubitz, die tegenwoordig voor D66 raadslid is in Amsterdam, maar daarvoor in steeds weer een ander land het Koninkrijk der Nederlanden vertegenwoordigde. Zijn eerste post was Cuba, waar hij zich bevond van 1983 tot 1986. In Cuba kocht hij een bijzondere modeltrein van het Amerikaanse speelgoedmerk American Flyer. De bedoeling was om er een modelbaan bij te bouwen en de trein zo in een landschap te plaatsen. Maar door het transiënte bestaan als ambassadeur kwam het hier nooit van. Zijn Cubaanse tuinman maakte twee stevige houten kisten waarin de evengoed aanzwellende treinenverzameling kon worden vervoerd. De kisten stonden nu in het museum, waar enkele treinen uit zijn gehaald om in een vitrine te worden gezet. De overige treinen zaten nog immer in de originele oude kranten gewikkeld.

Of neem de modelbaan van Lex Schravendeel, die op minutieuze wijze een Amerikaans landschap nabouwde met een stadje, een grootschalig boskapgebied, een rivier met waterval, een ‘hoge’ houten brug en dennenbos. Zo’n man is daar jarenlang met hart en ziel mee bezig geweest. Logisch dat het dan een mooie plek in een museum krijgt. En ook Geert Frijlink heeft jaren gebouwd aan de qua landschap meest spectaculaire modelbaan van het museum: een berglandschap met een prachtig geschilderde achtergrond, waarbij er zelfs een tandradbaan is aangelegd. Op de valleivloer ligt het stadje met sporen die uit allerlei tunnels tevoorschijn komen, daarachter de bergen waar de treinen tegenop rijden. En Joop Bolland had een diorama gebouwd van de karakteristieke gotische bogen boven het spoor tussen Hilversum en Utrecht Lunetten, met een Mat ’46 modeltrein die stopt op het station van Hollandsche Rading. Het enige waar ze misschien in de toekomst nog eens aan kunnen denken is een ‘sonderserie’ van de Fyra. Al is het maar zodat ons Nationaal Modelspoor Museum dan haar collectie pas echt kan completeren.


Meer over Nederland?

Ga mee op reis door een klein koninkrijk!


Jouw stad of dorp is altijd een bezoekje waard
Heb je zin om mij rond te leiden door jouw woonplaats en de hoofdrol te spelen in een reisverhaal op deze website? Ken jij genoeg leuke plekjes, historische feiten en lokale producten voor een interessant artikel? Geen bezwaar tegen het publiceren van je naam en foto?

Laat me weten wat jouw woonplaats zo bijzonder maakt via het contactformulier!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s